محمد حسن خان اعتماد السلطنه
149
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
آن ملكهء عظمى ناميده گشت ، * استخدام سوارهء منصور ، * استخدام سوارهء ناصر . ايجاد اين سه صنف سوار جديد چون از براى التزام موكب فرخنده كوكب شده است تمام ايشان را راكبا و مركبا به يراقهاى تيپ طلا و نقره برآراستهاند . گوئى به فرط استعمال زر و سيم بردن عظم آن دو فلز كريم همى خواستهاند . افتتاح مناسبات رسميه با دول آلمان ، و اطريش ، و ايتاليا ، و ولنديز ، و بلجيك ، و اتازونى ، و بيرما ، و ژاپون ، و اسپانيول ، و پورتكال ، و اسكانديناو ، و غيره و غيره و غيره . قبل از اين عصر جديد و عهد جاويد مرابطت و مراودت دولت ايران منحصر به انگليس و روس و عثمانى و فرانسه بود و ارتباط رسمى با جميع دولتهاى فخيمهء مسطور در سلطنت اين پادشاه منصور به ظهور رسيد . ايجاد سالنامه اين دفتر كه اروپائيان آن را « الماناك » « 1 » مىگويند از سالهاست در دول متمدنهء عالم رسم و داير گرديده و در الماناكهاى فرنگ هيئت دربار هرملك و رؤساء دواير هر دولت و شمارهء نفوس هراقليم و استعدادات حربيهء هرحكومت و جميع حوادث عمده و انكشافات جديده نسبت به آن سال مخصوص مصرح و منصوص است و نيز بر فوائد ديگر اشتمال دارد كه به احصاء و استقصاء در نمىآيد . و اين گونه رساله كه مرآت احوال يك ساله است در ايران و هيئت دربار آن تأليف نمىگرديد تا سال يكهزار و دويست و نود و يك هجرى مطابق يكهزار و هشتصد و هفتاد و چهار ميلادى بندهء مؤلف به ترتيب و تركيب آن مأمور گرديد و الماناكى بس نغز و نيك تلفيق داده مطبوع و منتشر ساخت مشتمل بر هيئت دربار دولت عليهء ايران و ساير ملحقات و منضمات آن و رئوس عناوين ساير دول دنيا بعلاوهء فوائد عظيمهء ديگر از قبيل تطبيق سنين تاريخ هجرى و ميلادى از بدايت هجرت كه مطابق است با سال ششصد و بيست و دوم مسيحى تا سنهء يكهزار و سيصد هجريه كه مطابق است با سال يكهزار و هشتصد و هشتاد و دو مسيحى ، و توفيق سال ايجاد الماناك مزبور كه سنهء يكهزار و دويست و نود و يك هجريه بوده باشد با سال بعضى از تواريخ مشهور عالم مثل تاريخ ميلاد و تاريخ نخستين اولمپياد و تاريخ خلقت آدم و تاريخ بخت النصر و تاريخ بناء رمه و تاريخ يهود و غيرها ، و ضبط تواريخ وقايع عظيمهء عالم مانند خلقت آدم ( ع ) و طوفان نوح و ملك بنى عاشور و ولادت ابراهيم ( ع ) و ابتداء سلطنتهاى طبقات دنيا قديما و حديثا و وفيات عظماء عالم و اختراعات و انكشافات و امثال ذلك ، و تعداد نفوس رعاياى هردولت ، و تشخيص محصول نباتى و معدنى و حيوانى و موازنهء دخل و
--> ( 1 ) - almanach